Калыгул олуянын айткандары

Калыгул олуя — кыргыз элинин тарыхында жана руханий дүйнөсүндө өзгөчө орду бар ойчул, акын, даанышман жана эл ичинде олуя деп таанылган инсан. Ал болжол менен XVIII кылымдын аягы – XIX кылымдын башында жашаган. Кыскача ким болгон? Калыгул: эл ичинде акылман сөздөрү, терең ой-жоромолдору, пайгамбарча айткан кептери менен белгилүү болгон; келечекке байланышкан болжолдорду, эскертүүлөрдү көп айткан; адилетсиздикке, бузулган коомго каршы сындуу сөздөрдү калтырган; ислам динине таянган, бирок элдик философияны да терең билген. Эмне үчүн “олуя” деп аталган? Эл аны “олуя” деп атаган, анткени: айткандарынын көбү кийин чындыкка айланып кеткен; элдин башына түшө турган кыйынчылыктарды алдын ала эскерткен; өзү такыбаа, жупуну, дүнүйөкор эмес жашаган деп айтылат. Калыгулдун айткан сөздөрүнүн мазмуну Анын насааттары негизинен: элдин бузулушу, акыйкаттын жоголушу; бай менен кедейдин айырмасы күчөшү; бийликтин адилетсиздиги; келечекте кыргыз элине түшчү оор замандар жөнүндө болгон. Мисалы, эл ичинде тараган мааниси мындай сөздөр бар: “Заман бузулат, Адам адамды укпай калат, Бай кедейди тааныбай калат…” Бул саптар бүгүнкү күнгө да окшош деп эл көп айтат. Кайсы аймакта жашаган? Калыгул олуя Ысык-Көл тарапта, көбүнчө Балыкчы аймагына байланыштуу айтылып келет. Ошондуктан эл арасында “Калыгул олуя Балыкчы” деп да аталат. Тарыхый мааниси Калыгул: жазма эмес, оозеки мурас аркылуу жеткен акын; кыргыздардын философиялык ой жүгүртүүсүнүн өкүлү; тарыхый окуяларды түз айтпаса да, коомдун ички абалын так сүрөттөп кеткен.